Osmanlıdan bize miras kalan Ud ülkemizde çok yerde kullanılmasının yanında Tunus, Fas gibi Arap ülkelerinde de yaygındır. Genelde üzerinde gül motifleri olan bu çalgıları ülkelere göre yapısal özellikler gösterebilir. Ülkemizde yaygın olan Ud, Arap ülkelerinde kullanılan Ud’a göre gövdesel olarak biraz daha küçüktür. Bir tür telli çalgı olan Ud, Arapça ödağacı anlamındaki El-oud sözcüğünden dilimize geçmiştir. Türk Sanat Müziğinde orkestra içinde yer alan Ut, bizim kültürümüzle iç içedir.

 

Ud Nereden Geliyor?

 

Getirdiği akort sisteminden dolayı ve bazı minyatür resimlerde elinde bulunan Uttan dolayı bu çalgıyı Farabi’nin getirdiği söylenir. Fakat araştırmalara göre Farabi’den önce var olan bazı minyatürlerde de Ut çalgısı görünür. Bu çalgı hakkında bizlere bilgiler aktaran ilim adamı Farabi, o zamana kadar 4 telli olarak kullanılan bu müzik aletine 5. Teli ekleyerek Ud’u bir adım daha ileriye taşımıştır.

 

Ney ve Tamburun Osmanlı sarayında ünlenmeye başlanmasıyla itibar kaybına uğrayan Ut, Arap topluluklarında müzikli gecelerin önde gelen ismi olmuştur. Müslüman Arapların yedi yüzlü yıllarda İspanya’yı fethetmesi ile birlikte bu çalgı Avrupa’ya geçmiştir. Yıllar sonra da Ut çalgısını bünyesinde eritip geliştiren Avrupalılar Lut adı verilen müzik aletini icat etmiştir.

 

Udun Yapısı Nasıldır?

 

Udun teknesi maun, erik, akça ağaç, megase, pelesenk, ceviz gibi ağaçlardan imal edilir. Fakat kaliteli bir ses için tabla kısmı iyice kurutulmuş ladin ağacından üretilir. Udun teknesine çarpıp tablaya akseden ses titreşim meydana getirdiğinden tabla yeteri kalınlıkta olmalıdır. Aksi halde ses boğukluğu yaşanabilir. Udun, göğsünüzü alttan destekleyen kısmına ise Balkon adı verilir.

 

Bugün kullanılan kaliteli plastikten üretilip keçe ile kaplanmış mızrapların yerine yıllar önce halis zeytinyağına batırılmış genç erkek kartalın kanadı kullanılırdı. Kadın çalgıcılar için üretilen normalden daha küçük Utlara ise Zenne adı verilir. Ut alırken görünüşüne, işçiliğine, malzemesine, ağırlığına tel yüksekliğinin dengesine ve Ut dışı sesler yaşamamak için mızraplığın çöküklüğüne dikkat etmelisiniz.

 

Keşif olarak çok eskiye dayanan Ut çalgısını bizde Muhittin Targan, Ali Rıfat Çağatay, Nevres Bey gibi isimlerle bütünleşmiştir.